เริ่มนับถอยหลัง....

MySpace-Countdowns

ภูมิศาสตร์ พิษณุโลก

ภาควิชาภูมิศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร

รองศาสตราจารย์พัฒนา ราชวงศ์ และอาจารย์ ดร.กัมปนาท ปิยะธำรงชัย มหาวิทยาลัยนเรศวร

เป็นเรื่องที่ดีมากที่มีความพยายามจะทบทวนความเป็นมาเป็นไปของภาควิชาภูมิศาสตร์ในสถาบันการศึกษาของประเทศไทย อย่างน้อยที่สุดก็น่าจะเป็นฐานข้อมูลให้นานาชาติได้รู้จักกับภาควิชาภูมิศาสตร์ในประเทศของเราขึ้นมาบ้าง หลังจากที่สหพันธ์ภูมิศาสตร์นานาชาติได้รู้จักภูมิศาสตร์ของประเทศไทย ผ่านคณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ แต่เพียงมุมเดียวที่เดียวมานาน  อีกทั้งกรรมการของสหพันธ์ที่เป็นตัวแทนจากประเทศไทย ยังไม่ใช่ตัวแทนจากสมาคมภูมิศาสตร์แห่งประเทศไทย แต่เป็นตัวแทนจากสำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ ที่ทุกวันนี้ยังไม่ได้ให้ความสำคัญต่อสาขาวิชาภูมิศาสตร์ ให้ได้มีที่ยืนในฐานะสาขาวิชาหนึ่งที่มีความสำคัญและจำเป็นต่อประเทศไม่น้อยไปกว่าสาขาวิชาอื่นๆ

ครั้งนี้ถึงวาระการนำเสนอตัวตนของภาควิชาภูมิศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร ที่มีกระบวนการพัฒนาและละเว้นการพัฒนามาอย่างยาวนานและต่อเนื่อง ปัจจุบันนี้ชื่อภาควิชาภูมิศาสตร์ของมหาวิทยาลัยนเรศวร ถูกจัดอยู่ใต้ร่มของภาควิชาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ตามนโยบายของมหาวิทยาลัย แต่ก็ใช่ว่าการไม่มีชื่อให้เรียกจะหยุดพัฒนาการและการแสวงหาความรู้ทางภูมิศาสตร์ของสาขาวิชาภูมิศาสตร์ของมหาวิทยาลัยนเรศวร พวกเรายังคงเดินหน้าหาความรู้ทางภูมิศาสตร์ที่เป็นความรู้ที่มีแก่นมีรากมีปรัชญา ที่เป็นความรู้ที่จำเป็นต่อการเป็นอยู่ของมนุษยชาติกันต่อไป

ต่อไปนี้จึงเป็นประวัติศาสตร์บางส่วนในพื้นที่จำกัดของภาควิชาภูมิศาสตร์มหาวิทยาลัยนเรศวร ซึ่งจะได้กล่าวถึง ความเป็นมาและเป็นอยู่ บุคลากร ผลงานที่เป็นเอกสารการสอนและงานวิจัย และระเบียบวาระด้านงานวิจัยที่ต้องผลักดันในอนาคต โดยแบ่งออกเป็นช่วงๆ 5 ช่วงเวลา คือ ช่วงเวลาแห่งการบุกเบิก (พ.ศ.2510-2524) ช่วงเวลาของการสร้างพัฒนาการ (พ.ศ.2525-2534) ช่วงเวลาของพัฒนาการ (พ.ศ.2535-2544) ช่วงเวลาแห่งการสร้างสรรค์และบูรณาการ (พ.ศ.2545-2554) และช่วงเวลา (2555-)

2510-2524 ช่วงเวลาแห่งการบุกเบิก

เริ่มแรกคือวันที่ 18 มกราคม พ.ศ.2510 กระทรวงศึกษาธิการ ประกาศจัดตั้งวิทยาลัยวิชาการศึกษาพิษณุโลกขึ้น มีจุดมุ่งหมายเพื่อขยายการศึกษาระดับอุดมศึกษาออกสู่ภูมิภาค โดยจัดการศึกษาในระดับปริญญาตรีทางด้านการศึกษา สมัยนั้นวิทยาลัยวิชาการศึกษาได้แบ่งส่วนราชการภายในเป็นคณะวิชา 3 คณะ คือ คณะวิชาวิทยาศาสตร์และคณิตศาสตร์ คณะวิชามนุษยธรรมศึกษาและสังคมศึกษา และคณะวิชาการศึกษา

สำหรับภาควิชาภูมิศาสตร์ เป็นภาควิชาหนึ่งภายในโครงสร้างของคณะวิชามนุษยธรรมศึกษาและสังคมศึกษา โดยช่วงสองสามปีแรกยังไม่มีบุคลากรประจำ ต้องอาศัยบุคลากรจากภาควิชาอื่นๆ และจากวิทยาลัยครูพิบูลสงครามมาช่วยกันสอนนิสิต จนกระทั่งปี พ.ศ.2512 และ 2513 จึงได้บรรจุบุคลากร 2 คน คือ                  รองศาสตราจารย์บัญชา คูเจริญไพบูลย์ ทำหน้าที่สอนวิชาเกี่ยวกับแผนที่ และผู้ช่วยศาสตราจารย์คนาวุฒิ ศรีประเสริฐ ทำหน้าที่สอนในรายวิชาภูมิศาสตร์กายภาพ ทั้งสองท่านนี้ได้ทำหน้าที่ในการจัดการศึกษาในรายวิชาศึกษาทั่วไป และจัดการเรียนการสอนในรายวิชาภูมิศาสตร์สำหรับนิสิตหลักสูตรการศึกษาบัณฑิต วิชาเอกสังคมศึกษา และวิชาโทภูมิศาสตร์

กระทั่งปีการศึกษา 2515 จึงได้เปิดรับนิสิตเข้ามาเรียนภาคสมทบ (รับผู้จบการศึกษาระดับประกาศนียบัติวิชาการศึกษาชั้นสูง (ปกศ.สูง) เข้ามาเรียนต่อ 2 ปี โดยจัดการเรียนการสอนช่วงเวลาเย็นของวันจันทร์พุธและศุกร์) ตามหลักสูตรการศึกษาบัณฑิต วิชาเอกภูมิศาสตร์ และรับนิสิตเข้ามาเรียนภาคปรกติในปีการศึกษา 2518 เรื่อยมาจนกระทั่งปีการศึกษา 2525 จึงรับนิสิตเข้ามาเรียนตามหลักสูตรวิทยาศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาภูมิศาสตร์ เป็นรุ่นแรก

2525-2534 ช่วงเวลาของการสร้างพัฒนาการ

ปีการศึกษา 2525 ภาควิชาภูมิศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ พิษณุโลก เปิดรับนิสิตตามหลักสูตรวิทยาศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาภูมิศาสตร์ ขึ้นเป็นปีแรก โดยจัดการเรียนการสอนตามหลักสูตรของมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ที่แบ่งกลุ่มสาขาวิชาภูมิศาสตร์ออกเป็น 3 กลุ่ม คือ ภูมิศาสตร์กายภาพ ภูมิศาสตร์ภูมิภาคและมนุษย์ และเทคนิควิธีการทางภูมิศาสตร์ มีบุคลากรที่ทำหน้าที่จัดการเรียนการสอน จำนวน 5 คน ประกอบด้วย 

• รองศาสตราจารย์ ดร.ธวัช บุรีรักษ์ (เกษียณอายุราชการ) สอนภูมิศาสตร์เบื้องต้น
• รองศาสตราจารย์ ดร.ประสิทธิ์ เทวเส (เสียชีวิต) สอนภูมิศาสตร์เมืองและภูมิศาสตร์ภูมิภาค
• รองศาสตราจารย์บัญชา คูเจริญไพบูลย์ (เกษียณอายุราชการ) สอนการเขียนแผนที่และภูมิอากาศ
• ผู้ช่วยศาสตราจารย์คนาวุฒิ ศรีประเสริฐ(เกษียณอายุราชการ) สอนภูมิศาสตร์กายภาพและธรณีวิทยา
• ผู้ช่วยศาสตราจารย์สุรัตน์ ผลนารักษ์ (เกษียณอายุราชการ) สอนภูมิศาสตร์เศรษฐกิจและการวิจัย

และมีอาจารย์อุทร หน่อคำ (ปริญญาโทภูมิศาสตร์ จากมหาวิทยาลัยชิคาโก) มาช่วยทางด้านภูมิศาสตร์มนุษย์ สำหรับรายวิชาทางด้านเทคนิควิธีการ มีผู้ช่วยศาสตราจารย์ภิรมย์ อ่อนเส็ง มาช่วยในระยะแรก และย้ายมาประจำเพื่อทดแทน รองศาสตราจารย์ ดร.ธวัช บุรีรักษ์ ที่ย้ายไปประจำที่ประสานมิตรเมื่อปีการศึกษา 2527

ช่วงเวลานี้ งานวิจัยของอาจารย์ประจำของภาควิชาภูมิศาสตร์มีไม่มากนัก ส่วนใหญ่เป็นการเข้าร่วมงานวิจัยกับภาควิชาภาษาศาสตร์ ในการสำรวจและทำแผนที่ภาษา งานวิจัยในสาขาวิชาภูมิศาสตร์เองมีเพียง 2 เรื่อง คือ งานวิจัยของผู้ช่วยศาสตราจารย์ภิรมย์ อ่อนเส็ง เรื่อง “การแปลความหมายข้อมูลแลนด์แซทเพื่อทำแผนที่การใช้ประโยชน์ที่ดินจังหวัดสุโขทัย” และ “เส้นทางการท่องเที่ยวของจังหวัดสุโขทัย” ขณะที่ผลงานส่วนใหญ่เป็นการเขียนเอกสารประกอบการสอนและตำรา โดยมีตำราที่โดดเด่นมาก คือ งานตีพิมพ์ตำราของรองศาสตราจารย์บัญชา คูเจริญไพบูลย์ (พิมพ์ครั้งที่ 1 พ.ศ.2525 และพิมพ์ครั้งที่ 4 พ.ศ.2551) การแปลความหมายแผนที่และภาพถ่ายทางอากาศ สำนักพิมพ์อักษรวัฒนา

2535-2544 ช่วงเวลาของพัฒนาการ

ปีการศึกษา 2535 ภาควิชาภูมิศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร ได้จัดการพัฒนา/ปรับปรุงหลักสูตรวิทยาศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาภูมิศาสตร์ ที่แต่เดิมใช้หลักสูตรของมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒิ ขึ้นมาเป็นการเฉพาะของตนเอง ด้วยการจัดระบบการหมวดหมู่ของรายวิชาให้เข้ากลุ่ม 3 กลุ่มวิชา คือ กลุ่มวิชาภูมิศาสตร์กายภาพเน้นระบบสัณฐานของลำน้ำและภูมิประเทศที่เกิดจากกระบวนการของลำน้ำ ภูมิศาสตร์มนุษย์เน้นระบบการวิเคราะห์ทำเลที่ตั้งและความสัมพันธ์ทางพื้นที่ของชุมชน และเทคนิควิธีการทางภูมิศาสตร์เน้นการสำรวจและทำแผนที่ด้วยการแปลความความจากภาพถ่ายทางอากาศ ช่วงเวลานี้ รองศาสตราจารย์พัฒนา ราชวงศ์ (ปริญญาโทภูมิศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่) ได้บรรจุทดแทน รองศาสตราจารย์ ดร.ประสิทธิ์ เทวเส ในปี พ.ศ.2535 สองสามปีต่อมา ได้มีการรับนิสิตสาขาวิชาภูมิศาสตร์ที่มีผลการเรียนดีเป็นอาจารย์ และได้รับทุนการศึกษาต่อเนื่องจนจบปริญญาเอก จำนวน 2 คน คือ 

• อาจารย์ ดร.กัมปนาท ปิยะธำรงชัย (ปริญญาเอกภูมิศาสตร์ ยูซีแอล) และ
• อาจารย์ประสิทธิ์ เมฆอรุณ (กำลังทำปริญญานิพนธ์ปริญญาเอกที่มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี)

นอกจากนี้ ยังมีการรับบุคลกรเพิ่มเติมเข้ามาอีก จำนวน 4 คน ประกอบด้วย อาจารย์ ร.อ.อนุชิต วงศาโรจน์ (ปริญญาเอกภูมิสารสนเทศศาสตร์ เอไอที) อาจารย์ ดร.จรัสดาว คงเมือง (ปริญญาเอกภูมิศาสตร์ มหาวิทยาลัยลีดส์) และอาจารย์ ดร.วภากร อมรธรรม (ปริญญาเอกวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อมดิน เอไอที) ซึ่งทั้งหมดช่วยให้การจัดการเรียนการสอนมีประสิทธิภาพเพิ่มขึ้นตามลำดับ

ในปีการศึกษา 2539 มหาวิทยาลัยนเรศวร ได้ปรับเปลี่ยนโครงสร้างระดับคณะใหม่ ภาควิชาภูมิศาสตร์ถูกย้ายมารวมกับภาควิชาวิทยาศาสตร์ทั่วไป ตั้งชื่อใหม่ว่า “ภาควิชาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม” สังกัดคณะเกษตรศาสตร์ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ทำให้ภาควิชามีบุคลากรเพิ่มเข้ามาอีก 3 คน ประกอบด้วย 

• ผู้ช่วยศาสตราจารย์สุระพล ภาณุไพศาล (ปริญญาโทธรณีวิทยา จากมหาวิทยาลัยเชียงใหม่) 
• ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ชนินทร์ อัมพรสถิร (ปริญญาเอกวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม มหาวิทยาลัยนิวคาสเซิล) และ
• ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.กณิตา ธนเจริญชณภาส (ปริญญาเอกวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม สจพ) 

ซึ่งภาควิชาฯ ได้พัฒนาหลักสูตรขึ้นมาอีก 2 หลักสูตร คือ หลักสูตรวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม และสาขาการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ในช่วงเวลานั้นมหาวิทยาลัยนเรศวร ได้บรรจุบุคลากรเพิ่มให้กับภาควิชาฯ จำนวน 3 คน ประกอบด้วย 

• รองศาสตราจารย์ ดร.เสวียน เปรมประสิทธิ์ (ปริญญาเอกนิเวศวิทยาป่าไม้ มหาวิทยาลัยอิหิเม่ห์) 
• รองศาสตาราจารย์ ดร.กิจการ พรหมมา (ปริญญาเอกธรณีวิทยา มหาวิทยาลัยเท็กซัส เอแอนด์เอ็ม) 
• อาจารย์ ดร.ภนิตดา เชนรัชชสิทธ์ (ปริญญาหลังปริญญาเอกวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม มหาวิทยาลัยฮาร์วาด) และ
• ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.จรัณธร บุญญานุภาพ (ปริญญาเอกนิเวศวิทยาป่าไม้ มหาวิทยาลัยอิหิเม่ห์)

เอกสารการสอนและตำราที่ได้รับการเผยแพร่ทั่วประเทศ คือ รองศาสตราจารย์พัฒนา ราชวงศ์ (2536) “การวิเคราะห์สถิติภูมิศาสตร์” สำนักพิมพ์ศิลปบรรณาคาร ส่วนงานวิจัยที่โดดเด่นเริ่มมีมากขึ้นตามจำนวนบุคลากรและความเด่นชัดของสาขาวิชาที่แต่ละคนจบการศึกษาและมีความเชี่ยวชาญ ดังนี้

• กิจการ พรหมมา (2544) ผลกระทบจากการใช้น้ำบาดาลบ่อตื้นที่มีต่อสิ่งแวดล้อมในนาข้าวในจังหวัดพิษณุโลก (วช)
• พัฒนา ราชวงศ์ และคณะ (2538) การศึกษาเพื่อบูรณะปรับปรุงสภาพแวดล้อมเมืองเก่าพิษณุโลก (สำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม), พัฒนา ราชวงศ์ และคณะ (2542) การศึกษาเพื่อพัฒนาการท่องเที่ยวภาคเหนือตอนล่าง (ททท) และพัฒนา ราชวงศ์ และคณะ (2544) การศึกษาเพื่อพัฒนาการท่องเที่ยวภาคเหนือกลางตอนบน (ททท)
• เสวียน เปรมประสิทธิ์ (2544) นิเวศวิทยาและองค์ประกอบทางเคมีของต้นลูกชิด Arenga pinnata ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าดอยผาช้าง จังหวัดน่าน (วช)

2545-2554 ช่วงเวลาแห่งการสร้างสรรค์และบูรณาการ

ช่วงเวลานี้มีการปรับปรุงหลักสูตรวิทยาศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาภูมิศาสตร์ ด้วยการบูรณาการทั้งสองสาขาย่อยของภูมิศาสตร์ คือ ภูมิศาสตร์กายภาพที่เน้นระบบและกระบวนการของธารน้ำ เนื่องจากพื้นที่รับผิดชอบของมหาวิทยาลัยมีสภาพเกี่ยวเนื่องกับกระบวนการของธารน้ำ มีการชะล้าง การพัดพา และการทับถมเกิดขึ้นทั่วไป จึงต้องการการอธิบายทางภูมิศาสตร์กายภาพให้เป็นที่เข้าใจ และภูมิศาสตร์มนุษย์ที่เน้นบริบทของเมืองและการแสดงบทบาทระดับภูมิภาคของเมือง เนื่องจากการเติบโตและการกลายเป็นเมืองทั้งในพื้นที่ที่เคยเป็นเมืองอยู่เดิมกับพื้นที่ชนบทที่มีถูกเมืองรุกคืบทั้งทางกายภาพและทางสังคม ต่างๆ เหล่านี้ล้วนต้องการความรู้ทั้งภูมิศาสตร์เพื่อทำความเข้าใจให้ถ่องแท้ ทั้งสองส่วนนี้จะต้องบูรณาการให้เข้ากับการทำแผนที่ ระบบข้อมูลจากดาวเทียม และภูมิสารสนเทศศาสตร์ โดยจัดให้นิสิตชั้นปีที่ 3 เลือกความรู้และความชำนาญด้านใดด้านหนึ่งในสองสาขาย่อยดังกล่าว แล้วนำเอาทักษะและความรู้ทางด้านภูมิสารสนเทศศาสตร์มาใช้เป็นเครื่องมือให้เกิดการพัฒนาและการประยุกต์ใช้ให้เหมาะสมกับบริบทของสังคม ผ่านการทำวิทยานิพนธ์ระดับปริญญาตรี 6 หน่วยกิตในชั้นปีที่ 4

นอกจากนี้ ภาควิชาฯ ยังได้ทำการพัฒนาหลักสูตรวิทยาศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาภูมิสารสนเทศศาสตร์ ขึ้นมาตามนโยบายของมหาวิทยาลัย ซึ่งได้พิจารณาอย่างถี่ถ้วนในศาสตร์ที่คาบเกี่ยวกัน 2 ศาสตร์ คือ ภูมิสารสนเทศ (Geoinformatics) ที่เป็นวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีสำหรับสร้าง/พัฒนา และใช้เทคนิคการสำรวจ/แผนที่/โครงสร้างของสารสนเทศ เพื่อแก้ปัญหาทางภูมิศาสตร์ ศาสตร์ทางพื้นที่ และวิศวกรรมศาสตร์ที่เกี่ยวข้อง ขณะที่ภูมิสารสนเทศศาสตร์ (Geographic Information Sciences) เป็นบูรณาการระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ไปประยุกต์ใช้สำหรับการศึกษาถึงปรากฏการณ์จริงที่มีอยู่ การนำเสนอความจริง และประเด็นต่างๆ เกี่ยวกับการใช้คอมพิวเตอร์เพื่อศึกษาและนำเสนอความจริง เพื่อให้สามารถอธิบายและทำนายปรากฏการณ์ทางภูมิศาสตร์ได้ โดยได้เลือกในแนวทางที่สองเป็นกรอบในการพัฒนาหลักสูตร และหลักสูตรที่พัฒนาขึ้นมานี้ได้นำไปใช้จัดการเรียนการสอนที่มหาวิทยาลัยพะเยา ซึ่งแต่เดิมเคยเป็นวิทยาเขตของมหาวิทยาลัยนเรศวร

ในช่วงเวลาดังกล่าวนี้ ยังได้มีการพัฒนาหลักสูตรวิทยาศาสตรบัณฑิต สาขาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เพื่อสร้างความเข้มแข็งทางวิชาการทางด้านวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม และการฟื้นฟูระบบนิเวศ การที่จะใช้เป็นฐานพัฒนาองค์ความรู้ในระดับที่สูงขึ้นไป โดยมีการพัฒนาหลักสูตรวิทยาศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เพื่อให้เกิดความก้าวหน้าทางวิชาการรองรับในแนวดิ่งด้วย

ช่วงเวลานี้มีการรับเข้าบุคลากรเพิ่มเติม จำนวน 3 คน ประกอบด้วย 

• อาจารย์ธัญลักษณ์ ศรีโพธิ์ (ปริญญาโทภูมิศาสตร์กายภาพ มหาวิทยาลัยวูลองกอง และกำลังศึกษาปริญญาเอกที่มหาวิทยาลัยเดียวกัน เพื่อทดแทนผู้ช่วยศาสตราจารย์คนาวุฒิ ศรีประเสริฐ) 
• อาจารย์นัฐพล มหาวิค (ปริญญาโทโฟโตแกรมเมตรีและภูมิสารสนเทศ จากสถาบันวิชาการชั้นสูงแห่งแฟรงค์เฟิร์ต เพื่อทดแทนรองศาสตราจารย์บัญชา คูเจริญไพบูลย์ และกำลังศึกษาต่อปริญญาเอกด้านภูมิอากาศวิทยาที่มหาวิทยาลัยเกียวโต) และ
• อาจารย์พลปรีชา ชิดบุรี (ปริญญาโทวิศวกรรมสำรวจ จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย)

เอกสารการสอนและตำราที่ผลิตในช่วงเวลานี้มีหลายเล่ม แต่ที่แพร่หลาย คือ คนาวุฒิ ศรีประเสริฐ และพัฒนา ราชวงศ์ (บรรณาธิการ, 2547) “มนุษย์กับสิ่งแวดล้อม” สำนักพิมพ์รัตนสุวรรณ3 และกิจการ พรหมมา (2550) “อุทกธรณีวิทยาสิ่งแวดล้อม” มหาวิทยาลัยนเรศวร

ช่วงเวลานี้บุคลากรของภาควิชาฯ ได้ผลิตงานวิจัยออกมาเป็นจำนวนมาก คัดลอกมาเพื่อเป็นตัวอย่างได้ดังต่อไปนี้

• กณิตา ธนเจริญชณภาส (2553) ผลกระทบจากการเพิ่มระดับโอโซนในบรรยากาศจากสภาวะโลกร้อนต่อคุณภาพของโปรตีนและไขมันชนิดสำคัญของถั่วเหลืองพันธุ์พื้นเมืองไทย (วช)
• กัมปนาท ปิยะธำรงชัย (2554) แผนที่ความสุขในจังหวัดพิษณุโลก-พิจิตร (สสส)
• กิจการ พรหมมา (2553) กระบวนการทางอุทกธรณีเคมีของปฏิสัมพันธ์ระหว่างน้ำบาดาลและน้ำผิวดินในระหว่างแม่น้ำสองสาย (สกว)
• จรัญธร บุญญานุภาพ (2553) Cost-Benefit Analysis of Landslide Rehabilitation Measure (EEPSEA)
• ชนินทร์ อัมพรสถิร (2550) ผลของโทรโปสเพียร์ริกโอโซนต่อข้าวในประเทศไทย (วช)
• พัฒนา ราชวงศ์ (2553) ภูมิสารสนเทศแบบมีส่วนร่วมเพื่อเฝ้าระวังสิ่งแวดล้อมในพื้นที่ลุ่มน้ำวังทอง (กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม)
• ภนิตดา เชนรัชชสิทธิ์ (2551) Development of Instrument to Measure Thai Environmental Literacy (วช)
• ภิรมย์ อ่อนเส็ง (2548) การศึกษาเพื่อจัดทำแผนแม่บทโครงการบูรณาการพระราชวังจันทน์และย้ายโรงเรียนพิษณุโลกพิทยาคม (สนง.โบราณคดีและพิพิธภัณฑสถานสำนัก 6 สุโขทัย)
• เสวียน เปรมประสิทธิ์ (2550) โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีพื้นที่มหาวิทยาลัยนเรศวร วิทยาเขตสารสนเทศ พะเยา อ.เมือง จ.พะเยา (วช)
• วภากร ศิริเจริญ (2552) พฤติกรรมของสารกำจัดวัชพืชพาราควอทในดินที่มีน้ำท่วมขังสลับกับสภาพดินแห้งอย่างต่อเนื่อง (วช)

2555- ช่วงเวลาแห่งการผลักดันงานวิจัยทางภูมิศาสตร์

สำหรับคำถามที่ว่า การวิจัยทางภูมิศาสตร์ที่ใช้ภูมิสารสนเทศเป็นเครื่องมือและไม่ได้ภูมิสารสนเทศเป็นเครื่องมือ จะไปทางไหนได้บ้างนั้น ภาควิชาภูมิศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวรให้ความใส่ใจเป็นประเด็นสำคัญอย่างมาก เพราะนี่จะเป็นกรอบกำหนดทิศทางการพัฒนางานวิชาการทางภูมิศาสตร์ให้เกิดการสร้างสรรค์และมีความก้าวหน้าต่อไป จึงได้ทบทวนข้อเสนอตามรายงาน เรื่อง “ความเข้าใจโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลง: ทิศทางยุทธศาสตร์ทางด้านภูมิศาสตร์” ของคณะกรรมการกำหนดทิศทางยุทธศาสตร์สำหรับภูมิศาสตร์ในทศวรรษหน้า (2010) สภาวิจัยแห่งชาติอเมริกัน เนื้อความกล่าวถึงคำถามหลัก 4 ประการ คือ

• จะทำความเข้าใจและตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมอย่างไร
• จะรณรงค์ให้เกิดสภาวะความยั่งยืนให้เกิดขึ้นได้อย่างไร
• จะบ่งชี้และรับมือกับการจัดรูปเชิงพื้นที่ของเศรษฐกิจและสังคมเชิงแบบใหม่ๆ ได้อย่างไร
• จะดึงเอาพลังการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีเพื่อทำให้สังคมและสิ่งแวดล้อมดีขึ้นได้อย่างไร

และจากการพิจารณาตามบทบาทของภาควิชาภูมิศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร ที่ได้มีการพัฒนางานวิจัยอย่างต่อเนื่องและมีความหลากหลาย โดยใช้ข้อมูลงานวิจัยของภาควิชาฯ ปี พ.ศ.2552 เช่น ภูมิสารสนเทศอย่างมีส่วนร่วมเพื่อเฝ้าระวังสภาพแวดล้อม แผนที่ความสุข การจัดการที่ดิน แบบจำลองพลวัตการเติบโตของเมือง ภูมิศาสตร์อาชญากรรม ฐานข้อมูลหมู่บ้าน และงานวิจัยทางด้านการจัดการพื้นที่เสี่ยงต่อภัยพิบัติ ต่างๆ เหล่านี้นำมาวิเคราะห์เพื่อให้เห็นภาพของงานวิจัยทางด้านภูมิศาสตร์และภูมิสารสนเทศในปัจจุบันและแผนงานวิจัยในอนาคต ผลลัพธ์เป็นไปตามภาพที่ 4 ผลการสังเคราะห์งานวิจัยจากภารกิจของภาควิชาสัมพันธ์กับคำถามหลักของคณะกรรมการกำหนดทิศทางยุทธศาสตร์สำหรับภูมิศาสตร์ในทศวรรษหน้า

การสังเคราะห์ข้อมูลดังที่กล่าวมาทำให้ทราบถึงศักยภาพงานวิจัยของภาควิชาเมื่อเปรียบเทียบกับคำถามที่ท้าทายนักภูมิศาสตร์ที่จะใช้เครื่องมือในการวิจัยเพื่อตอบคำถามดังกล่าว ภาพที่ 5 นำเสนอคำสำคัญที่สังเคราะห์จากศักยภาพการทำวิจัยของภาควิชาและแนวโน้มและความท้าทายในการตอบคำถาม

• คำถามเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อม ประเด็นวิจัย ได้แก่ การจัดการพื้นที่เสี่ยงภัยพิบัติ (Disaster Management) ประเด็นความหลากหลายทางชีวภาพ (ฺBiodiversity) การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศของโลก (Climate Change) และวิวัฒนาการของภูมิทัศน์ (Landscape Evolution)
• การรณรงค์เพื่อให้เกิดความยั่งยืน ประเด็นวิจัย ได้แก่ ภาวะโลกร้อนที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพ (Global Warming and Health) ความเป็นอยู่ที่ดีและความสุขของชุมชน (Well-Being and Happiness) สมดุลพืชอาหารและพืชพลังงาน (Food and Energy Plants) การจัดการทรัพยากรในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (Resources in Southeast Asia) และการเกษตรแบบแม่นยำ (Precision Agriculture)

ภาพ ผลการสังเคราะห์งานวิจัยจากภารกิจของภาควิชาสัมพันธ์กับคำถามหลักของคณะกรรมการกำหนดทิศทางยุทธศาสตร์สำหรับภูมิศาสตร์ในทศวรรษหน้า (2010)

• การจัดรูปใหม่ทางเศรษฐกิจและสังคม ประเด็นวิจัย ได้แก่ อาชญากรรมและความหวาดกลัว (Crime and Fear) การเจริญเติบโตของเมือง (Urbanization) และภูมิรัฐศาสตร์ (Geopolitics)
• การสนับสนุนเทคโนโลยีเพื่อทำให้สังคมและสภาพแวดล้อมดีขึ้น ประเด็นวิจัย ได้แก่ การท่องเที่ยวกับเทคโนโลยีสารสนเทศ (Informative Tourism) ภูมิสารสนเทศอย่างมีส่วนร่วม (Public Participation GIS) ระบบสนับสนุนการตัดสินใจเชิงพื้นที่อย่างมีส่วนร่วม (Public Participation SDSS)
• ระเบียบวาระงานวิจัยสำหรับภาควิชาภูมิศาสตร์ที่ต้องสร้างกันขึ้นมา และสำคัญไปกว่านั้น คือ ต้องได้รับการผลักดันให้สังคมเห็นความสำคัญ จนมีงานวิจัยในสาขาวิชาภูมิศาสตร์ออกมาให้สังคมเห็นอย่างเป็นชิ้นเป็นอัน (ไม่ใช่เป็นรูปเป็นธรรมอย่างที่ในหลายสาขาวิชาต้องการ)

ภาพ ทิศทางการวิจัยของภาควิชาภูมิศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร

การจัดทำกรอบการวิจัยดังกล่าว ถือเป็นความมุ่งมั่นของภาควิชาภูมิศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร ที่จะผลักดันให้เกิดการสร้างงานวิจัยในสาขาวิชาภูมิศาสตร์ที่มีคุณภาพให้ได้รับการยอมรับในสังคมอย่างแท้จริง ซึ่งนอกจากจะได้ใช้กรอบการวิจัยนี้ใช้ในการขับเคลื่อนงานวิจัยของบุคลากรที่พัฒนาโครงการวิจัยอย่างต่อเนื่องแล้ว ยังได้ส่งเสริมให้นิสิตปริญญาตรีชั้นปีที่ 4 ที่ต้องทำงานวิจัยตามเงื่อนไขของมหาวิทยาลัยพิจารณากำหนดประเด็นวิจัยให้สอดคล้องกันด้วย ยิ่งกว่านั้นในปีการศึกษา 2555 ภาควิชาฯ ยังได้พัฒนาหลักสูตรวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาภูมิสารสนเทศศาสตร์ ซึ่งพร้อมที่จะรับบุคคลเข้ามาศึกษาและทำงานวิจัยภายใต้กรอบการวิจัยนี้ 

สำหรับปีการศึกษา 2553 ที่ผ่านมา ภาควิชาได้จัดการประชุมสัมมนาวิชาการเพื่อเป็นเวทีสำหรับนำเสนองานวิจัยและงานวิชาการด้านภูมิศาสตร์และภูมิสารสนเทศศาสตร์ขึ้นมาเป็นครั้งแรก มีผู้เข้าร่วมนำเสนอผลงานกว่า 30 เรื่อง และมีผู้เข้าร่วมการประชุมกว่า 100 คน ผลงานวิจัยและงานวิชาการส่วนหนึ่งได้นำมาตีพิมพ์เผยแพร่ในวารสาร “สารสนเทศภูมิศาสตร์นเรศวร” ที่มีกำหนดออกปีละ 2 ฉบับ และสามารถสืบค้นได้จากเวบของภาควิชาในลักษณะ E-Journal ได้ด้วย 

ต่างๆ เหล่านี้เป็นความพยายามที่จะผลักดันให้สังคมได้เห็นถึงกิจกรรมวิชาการของสถาบันทางภูมิศาสตร์แห่งหนึ่งของประเทศไทย และพยายามที่จะให้สถาบันระดับชาติและนานาชาติได้เห็นถึงความสำคัญของสถาบันทางภูมิศาสตร์ที่มีอยู่ในประเทศไทย เพื่อจะได้พิจารณาจัดสรรที่ยืนในเวทีวิจัยของสำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติโดยไม่ต้องไปหลบอยู่ใต้กรอบสาขาวิชาอื่นที่มีความสำคัญเทียบเท่ากัน

เอกสารประกอบการเขียน

กัมปนาท ปิยะธำรงชัย (2553) “ทิศทางงานวิจัยภูมิศาสตร์และภูมิสารสนเทศ มหาวิทยาลัยนเรศวร” 

      วารสารสารสนเทศภูมิศาสตร์นเรศวร ฉบับที่ 1 ปีที่ 1 (กรกฎาคม-ธันวาคม) หน้า 93-99.

คนาวุฒิ ศรีประเสริฐ (2547) “งาน ชีวิต และความเชื่อมั่น” หนังสือสิบสองห้าหกสิบ มุฑิตาจิตเนื่องใน

      โอกาสเกษียณอายุราชการผู้ช่วยศาสตราจารย์คนาวุฒิ ศรีประเสริฐ หน้า 3-27.

บัญชา คูเจริญไพบูลย์ (2550) “ครูแท้” หนังสือมุฑิตาจิตเนื่องในโอกาสเกษียณอายุราชการของ

       รองศาสตราจารย์บัญชา คูเจริญไพบูลย์ หน้า 7-14.

พัฒนา ราชวงศ์ (2552) นักภูมิศาสตร์ เขาทำอะไรกัน เอกสารเผยแพร่สำหรับนิสิตในหลักสูตรวิทยา

       ศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาภูมิศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร

อรุณ ศรีประเสริฐ (2535) “ความเป็นมาและอนาคตของภาควิชาภูมิศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร” 

       หนังสือที่ระลึกหนึ่งทศวรรษภูมิศาสตร์พิษณุโลก หน้า 11-12.

30 ปี ภูมิศาสตร์ พิษณุโลก...

30 ปี แล้ว..
เหมือนดังเช่นเมื่อวาน.. แต่ก็เลือนลาง..
เหมือนนานแสนนาน.. แต่ไม่เลือนหาย..

สติ๊กเกอร์ 30 ปี ภูมิศาสตร์

สติ๊กเกอร์ 30 ปี จะพิมพ์เสร็จวันนี้..

1. ที่ กทม. จะส่งไปรวมไว้ที่ พี่สุดใจ จำนวน 100 แผ่น ยังไงก็ขอรับที่พี่สุดใจ Sudjai Yeesoonsang นะครับ
2. ที่พิษณุโลก ใครอยากได้เข้ามาเอาที่ภาควิชานะครับ (มีจำนวนจำกัด)
3. จังหวัดอื่นๆ หรือประเทศอื่นๆ :) นอกเหนือจาก พิษณุโลกและกรุงเทพ กรุณาส่งซองเปล่าติดแสตมป์ จ่าหน้าซองถึงตัวท่านเองมาที่

กัมปนาท ปิยะธำรงชัย
ภาควิชาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
คณะเกษตรศาสตร์ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
มหาวิทยาลัยนเรศวร จังหวัดพิษณุโลก
ุ65000

4. ถ้าใครสนใจอยากได้ไฟล์ไปทำสติ๊กเกอร์แจกจ่ายเพิ่มเติม เดี๋ยวจะแจ้ง link ให้ ดาวน์โหลดอีกครั้งครับ

สติกเกอร์

ความก้าวหน้าของงาน 30 ปี ภูมิศาสตร์ ...

1. การจัดงานวางไว้เป็นวันที่ 6 ตุลาคม 2555 (จากผลการโหวตที่มีคนเข้ามาคลิกโหวตกันมากที่สุด)
2. ขณะนี้กำลังจัดทำสติกเกอร์ 30 ปี ภูมิศาสตร์ พิษณุโลก (ภาพด้านบน) ขึ้นมาเพื่อแจกจ่ายให้กับสมาชิกผู้สนใจ เอาไปติดรถ (ที่เลือกรูปแบบนี้เพราะมันจะเห็นได้ชัดดี เวลาที่ติดอยู่หลังรถ ส่วนอีกอันจะถูกพิจารณาทำเสื้อ หรือของชำร่วยอื่นๆต่อไป) รายละเอียดของการกระจายสติกเกอร์ จะแจ้งให้ทราบต่อไปครับ

3. หลังจากนี้ จะเป็นส่วนของการ ออกแบบเสื้อ เพื่อให้สั่งซื้อกันก่อนวันงาน โดยจะมีเสื้อสองชุด ชุดแรกจะใช้วิธีให้สั่งซื้อแล้วส่งของทางไปรษณีย์ ส่วนชุดจะได้เห็นในวันจัดงานครับ